Teoría: Vocabulario básico kichwa
| Sitio: | Campus Virtual SISAWU® |
| Curso: | Kichwa Principiantes - Acceso Libre |
| Libro: | Teoría: Vocabulario básico kichwa |
| Imprimido por: | Invitado |
| Día: | miércoles, 29 de abril de 2026, 18:52 |
Descripción
Kichwa shimikuna
1. Ayllu - Familia
|
KICHWA |
CASTELLANO |
|
Achik mama |
Madrina. |
|
Achik wawa. |
Ahijado, ahijada. |
|
Achik yaya |
Padrino |
|
Ayllu |
Familia |
|
Churi |
Hijo |
|
Hachun |
Nuera, cuñada. |
|
Hatun mama |
Abuela. |
|
Hatun yaya |
Abuelo. |
|
Kari |
Hombre. |
|
Kusa |
Esposo, marido. |
|
Kuyashka |
enamorada(o) |
|
Kuytsa |
mujer adolescente |
|
Imilla |
adolescente varón |
|
Lachuri |
Hijastro. |
|
Lamama |
Madrastra. |
|
Lapani |
Hermanastra |
|
Lawshi |
Hijastra. |
|
Lawawki |
Hermanastro |
|
Layaya |
Padrastro. |
|
Mama |
Madre |
|
Masha |
Yerno, cuñado. |
|
Mashi |
Amigo, compañero |
|
Ñaña |
Hermana (entre hermanas) |
|
Pani |
Hermana (hermano a hermana). |
| Yuyak | Anciano |
|
Yuyak mama |
Anciana |
| Riksishka | Conocido. |
| kati churi | Nieto |
| Kati ushushi | Nieta |
|
Runa |
Ser humano. |
|
Sapalla |
Viudo (a) |
|
Mikya mama |
Tía. |
|
Hachi |
Tío. |
|
Turi |
Hermano (hermana a hermano) |
|
Ushushi |
Hija. |
|
Wakcha |
Huérfano. |
|
Wamra |
joven |
|
Tayta |
tutor (mentor) |
|
Warmi |
Mujer, esposa. |
|
Wawa |
Niño, niña. |
|
Wawki |
Hermano (entre hermanos). |
|
Yaya |
Papá. |
2. Pacha - Tiempo
|
Días de la semana |
Hunkay Punchakuna |
|
Lunes |
AWAKI |
|
Martes |
AWKARIK |
|
Miércoles |
CHILLAY |
|
Jueves |
KULLKA |
|
Viernes |
CHASKA |
|
Sábado |
WACHA |
|
Domingo |
INTI |
|
Meses del año |
Watapak Killakuna |
|
Enero |
KULLA |
|
Febrero |
PANCHI |
|
Marzo |
PAWKAR |
|
Abril |
AYRIWA |
|
Mayo |
AYMURAY |
|
Junio |
RAYMI |
|
Julio |
SITWA |
|
Agosto |
KARWAY |
|
Septiembre |
KUSKI |
|
Octubre |
WAYRU |
|
Noviembre |
SASI |
|
Diciembre |
KAPAK |
TIEMPO – PACHA
|
Tiempo |
Pacha |
|
Hora |
Saylla |
|
Espacio |
Pacha |
|
Mundo |
Pacha |
|
Naturaleza |
Pacha |
|
Universo |
Pacha |
|
Reloj |
Pacha tupuk |
|
Minuto |
Chiniku |
|
Segundo |
Chinilla |
|
Año |
Wata |
|
Medio año |
Chawpi wata |
|
Mes |
Killa |
|
Semana. |
Hunkay |
|
Madrugada |
Tutamanta |
|
Día |
Puncha |
|
Medio día |
Chawpi puncha |
|
Tarde |
Chishi |
|
Noche |
Tuta |
|
Media noche |
Chawpi tuta |
|
Amanecer |
Pakarina |
|
Anochecer |
Tutayana |
|
Tiempo pasado |
Yallishka pacha |
|
Tiempo presente. |
Kunan pacha |
|
Preterito Indefinido |
Sarun Pacha |
|
Preterito inperfecto |
Ñawpa Pacha |
|
Tiempo futuro |
Shamuk pacha |
|
Ayer |
Kayna |
|
Anteayer |
kaynapak kayna |
|
Hoy, ahora |
Kunan |
|
Mañana |
Kaya |
3. Runapak Aycha - Cuerpo Humano
|
Akcha |
Cabello. |
|
Akcha kara |
Cuero cabelludo. |
|
Alli maki |
Mano derecha. |
|
Ana |
Lunar |
|
sirka |
Vena, arteria. |
|
Aycha / ukku |
Carne, cuerpo. |
|
Chakata tullu |
Clavícula. |
|
Chaki |
Pie. |
|
Chaki ruka |
Dedo del pie. |
|
Chaki sillu |
Uña del dedo del pie. |
|
Chaki uku |
Planta del pie. |
|
Takillpa |
Talon. |
|
Chanka |
Pierna. |
|
Chuchu |
Seno. |
|
Hantsa |
Páncreas |
|
Isma |
Heces |
|
Hayak |
Amargo, hiel, bilis. |
|
Kiru |
Muela. |
|
Humpi |
Sudor. |
|
Huña |
Moco. |
|
Ishpa puru |
Vejiga. |
|
katsu |
Lagaña. |
|
Kara |
Piel. |
|
kasku |
Pecho. |
|
Kasku tullu |
Esternón. |
|
kallu |
Lengua |
|
kashtuna |
Mandíbula, quijada. |
|
Kunka |
Garganta, cuello. |
|
Kunka tullu |
Nuca. |
|
Kunkuri |
Rodilla. |
|
Kuruta |
Testículo. |
|
Lluki maki |
Mano izquierda. |
|
Maki |
Mano. |
|
Maki hawa |
Palma de la mano. |
|
Maki ruka |
Uña del dedo de la mano. |
|
Maki washa |
Dorso de la mano. |
|
Mama chanka |
Muslo. |
|
Miklla |
Regazo. |
|
Mirka |
Paño, mancha de la cara. |
|
Mitsa |
Verruga. |
|
Muku |
Codo. |
| Ñutku | Cerebro |
|
Ñañu chunchulli |
Intestino delgado. |
|
Ñawi |
Cara, rostro. |
|
Ñawi chakata |
Glándula pineal. |
|
uyaycha |
Mejilla. |
|
Ñawi lulun |
Ojo. |
|
Kimlla |
Pestaña. |
|
Ñawi millma |
Ceja. |
|
Pata millma |
Vello púvico. |
|
Pata tullu |
Hueso púvico. |
|
Paya ruka |
Dedo pulgar. |
|
Pallkala |
Sien. |
|
kaytu anku |
Nervio. |
|
Pinkullu |
Tobillo. |
|
Pupu |
Ombligo. |
|
Puzun |
Estómago. |
|
Raka |
Vagina. |
|
Raku chunchulli |
Intestino grueso. |
|
Rikra |
Hombro. |
|
kashuk |
Axila. |
|
Ruka |
Dedo |
|
Rinri |
Oreja, oído. |
|
Ruka |
Dedo. |
|
Shimi |
Boca. |
|
Shimikara |
Labio. |
|
Shimikiru |
Diente. |
|
Shimi millma |
Bigote. Barba. |
|
Shunku |
Corazón. |
|
Shunku ruka |
Dedo del medio. |
|
Siki |
Nalga. |
|
Chupa tullu |
Coxis. |
|
Sikihutku |
Ano. |
|
Aycha |
Músculo. |
|
Sinka |
Nariz. |
|
Sinka utku |
Fosa nasal. |
|
Chuka |
Saliva |
|
Tullu |
Hueso. |
|
Tunkuri |
Esófago. |
|
Ullu |
Pene. |
|
Uma ruka |
Dedo anular. |
|
Uma tullu |
Cráneo. |
|
Urna ñutku |
Cerebro. |
|
Washa |
Espalda. |
|
Washa ñutku |
Cerebelo. |
|
Washa tullu |
Columna vertebral, espinazo. |
|
Washa tullu ñutku |
Médula espinal. |
|
Wawa mama |
Placenta. |
|
Wawa ruka |
Dedo meñique. |
|
Wiki |
Lágrima. |
|
Wiksa |
Barriga, vientre. |
|
Yaku ishpa |
Orina. |
|
Yana shunku |
Hígado. |
|
Yaku shunku |
Riñón. |
|
Yawar |
Sangre. |
|
Yurak shunku |
Pulmón. |
4. Kiwakuna - Plantas
Allpa kiwa | Hierba rastrera |
Anku | Liana. |
Chillka | Chilca. |
Kallampa | Hongo |
Kasha | Espina |
Kaspi | Palo, Madera |
Kiwa | Hierva. |
Kiru | Árbol. |
Kishuar | Quishuar |
Kullku | Tronco |
Muyu | Semilla. |
Payku | Payco |
Panka | Hoja |
Pimill | Alga acuática. |
Pinllu | Lechero |
Puma-maki | Pumamaqui |
Sapi | Raíz |
Shayri | Tabaco |
Sisa | Flor |
Tsawar | Penco. |
Tsini | Ortiga. |
Tutura | Totora |
Wantu | Floripondio. |
Wayta | Clavel. |
Yura | Planta. |
Yuyu / panra | Nabo. |
5. Churanakuna- Vestimenta
|
Anaku |
Anaco |
|
Chumpi |
Faja. |
|
Churana |
Ropa. |
|
Kunkallina |
Bufanda. |
|
Kushma |
Saco |
| Pachallina | Bayeta |
|
Llawtu |
Corona. |
|
Maki-watana |
Manilla, pulsera. |
|
Mama chumpi |
Faja-madre. |
|
Muchiku |
Sombrero. |
|
Muntira |
Gorra. |
|
Pakcha |
Sábana. |
|
Pintu |
Camisa |
|
Pintu ushuta |
Medias. |
|
Raku kushma |
Abrigo |
|
Rinrina |
Arete. |
|
Ruwana |
Poncho. |
|
Shikra |
Bolso. |
|
Shiwi |
Anillo. |
|
Tupu |
Prendedor. |
|
Uku kushma |
Camiseta. |
|
Ushuta |
Zapato. |
|
Alparkata |
Alpargates |
|
Wallka |
Collar. |
|
Wara |
Pantalón. |
|
Warmi wara |
Blusa |
|
Wawa chumpi |
Faja-delgada. |
6. Wiwakuna - Animales
| Allku | Perro. |
| Amaru | Serpiente. |
| Anka | Gallinazo. |
| Añanku | Hormiga. |
| Añas | Zorro, mofeta. |
| Apankura | Cangrejo. |
| Atallpa | Gallina. |
| Atuk | Lobo. |
| Challuwa | Pez. |
| Chita | Chivo. |
| Chucha | Raposa |
| Chuchi | Pollo. |
| Chukuri | Comadreja. |
| Churu | Caracol. |
| Chushik | Lechuza. |
| Chuspi | Mosca. |
| Hampatu | Rana. |
| Katsu | Escarabajo. |
| Khuzu | Larva de escarabajo. |
| Kiliki | Quilico. |
| Kinti | Picaflor. |
| Kirkinchu / kachikampu | Armadillo. |
| Kuchi | Cerdo. |
| kukulli | Paloma |
| Kulta | Pato. |
| Kuntur | Condor. |
| Kurikinka | Curiquingue. |
| Kuru | Gusano. |
| Kushillu | Mono. |
| Kuskunku | Buho. |
| Kuy | Cuy / conejillo de indias |
| Kuyka | Lombríz. |
| llama | Llama, oveja. |
| Lulun | Huevo. |
| Mi si | Gato. |
| Nina kuru | Luciérnaga. |
| Piki | Pulga. |
| Pillis | Piojo del cuerpo. |
| Pillpintu | Mariposa. |
| Pishku | Pájaro, ave. |
| Puma | Puma. |
| Taruka | Venado. |
| Tsia | Huevo de parásito, liendra. |
| Tsini kuru | Larva. |
| Ukucha | Ratón. |
| Urpi | Tórtola |
| Uru | Araña. |
| Usa | Piojo. |
| Wakra | Ganado. |
| Waksa | Lagartija. |
| Walaku | Rana comestible. |
| Waman | Gavilán. |
| Yawati | Tortuga. |
7. Murukuna - Productos Agrícolas
|
Chukllu |
Choclo. |
|
Chullpi |
Chulpi. |
|
Hikama |
Jícama. |
|
Inchi |
Maní. |
|
Kamuti |
Camote. |
|
Khura |
Maíz germinado. |
|
Killu sara |
Maíz amarillo. |
|
Kinuwa |
Quinoa. |
|
Lumu |
Yuca. |
|
Mashuwa |
Mashua. |
|
Milluku |
Melloco. |
|
Muruchu |
Morocho. |
|
Papa |
Patata. |
|
Puka sara |
Maíz rojo. |
|
Purutu |
Fréjol. |
|
Rakacha |
Zanahoria. |
|
Raku purutu |
Porotón. |
|
Sapallu |
Sapallo. |
|
Sara |
Maíz. |
|
Tawri |
Chocho. |
|
Uka |
Oca. |
|
Yana sara |
Maíz negro. |
|
Yurak sara |
Maíz blanco. |
|
Zampu |
Sambo, calabaza. |
8. Tullpukuna- Colores

| Tullpu | Colores |
| Ankas | Azul |
| Chawa ankas | Celeste |
| Chawa killu | Amarillo claro |
| Chawa waylla | Verde claro |
| Killu | Amarillo |
| Kishpu | Naranja |
| Maywa | Morado |
| Paku | Café – Marrón |
| Puka | Rojo |
| Suku | Plomo |
| Waminsi | Rosado |
| Waylla | Verde |
| Yana | Negro |
| Yanalla ankas | Azul marino |
| Yurak | Blanco |
9. Pachamama - Naturaleza
|
Alli allpa |
Tierra fértil. |
|
Allpa |
Tierra. |
|
Haka |
Peña. |
|
Kunuk allpa |
Costa. |
|
Kurpa |
Terrón. |
|
Kutama |
Pirámide natural, |
|
Manña |
Borde, orilla. |
|
Mayu |
Río. |
|
Pampa |
Llano, campo. |
|
Puka allpa |
Tierra roja. |
|
Pukru |
Hondonada. |
|
Sacha |
Monte, bosque, selva. |
|
Shayak allpa |
Ladera. |
|
Thiyu / illul |
Arena. |
|
Tsala allpa |
Tierra estéril. |
|
Tula |
Loma. |
|
Turu |
Lodo. |
|
Urku |
Montaña, cerro. |
|
Wampu allpa |
Pantano, ciénega. |
|
Wayku |
Quebrada, barranco. |
|
Wayku |
Acequia. |
|
Yana allpa |
Tierra negra. |
|
Yurak allpa |
Tierra blanca. |